Voorspellen

In dit artikel:

Een rechtenhoogleraar verwacht een zwaar academisch jaar, mede doordat generatieve AI het onderwijs ingrijpend verandert. Het nakijken van papers kost meer tijd door de noodzaak bronnen en verwijzingen te controleren. Mondelinge presentaties en gesprekken met studenten worden belangrijker om vast te stellen of zij hun werk zelf hebben geschreven en de inhoud begrijpen.

De auteur verdedigt het lezen, schrijven en zelfstandig formuleren van argumenten als essentiële training van het kritisch denkvermogen. Het doel van een rechtenstudie is volgens haar niet alleen een goed eindproduct, maar ook het oefenen van denken, redeneren en helder communiceren. Ze vreest dat studenten opdrachten, samenvattingen en scripties volledig aan AI uitbesteden en daardoor die vaardigheden onvoldoende ontwikkelen. Bovendien kunnen AI-systemen overtuigend klinkende, maar onjuiste informatie en niet-bestaande bronnen produceren.

Aan de hand van Carissa Véliz’ boek Prophecy plaatst de auteur AI in een bredere discussie over voorspellingen. AI-uitvoer is volgens haar een voorspelling op basis van bestaande gegevens en vormt daarom geen waarheidsgarantie. Ook voorspellingen over AI zelf — bijvoorbeeld dat de technologie onvermijdelijk de hele juridische praktijk zal veranderen — kunnen de toekomst actief sturen. Wie alternatieven uitsluit, gebruikt daarmee macht die volgens de auteur gevolgen heeft voor de democratie, die juist draait om een open en onzekere toekomst waarover burgers gezamenlijk beslissen.

AI kan de rechtspraktijk en het universitair werk wel efficiënter maken, vooral voor mensen die hun kritisch denkvermogen al hebben ontwikkeld. Toch waarschuwt de auteur voor een generatie juristen die antwoorden van chatbots kritiekloos overneemt. Als voorbeeld noemt ze Mona Keijzers onlangs gepresenteerde Project 2029, waarin onder meer een mogelijk door AI veroorzaakte vertaling als ‘opdracht aan de uitvoering’ niet lijkt te passen bij het Nederlandse parlementaire stelsel. De auteur suggereert dat dit een geschikte tentamenvraag zou zijn. De bijdrage verscheen in NJB 2026/1401, aflevering 26.