Verdwaalde advocaten

In dit artikel:

Binnen de Nederlandse advocatuur is recent opnieuw een felle discussie losgebroken over het al dan niet willen verlenen van rechtsbijstand aan bepaalde categorieën cliënten — niet lang geleden draaide die ruzie om Russische cliënten na de inval in Oekraïne, nu gaat het om een oproep van een groep juristen om geen werkzaamheden meer te verrichten voor de fossiele industrie.

Twee kampen zijn duidelijk te onderscheiden. De ene vindt dat advocaten individueel mogen bepalen welke zaken zij aannemen, maar waarschuwt dat het uitsluiten van hele cliëntgroepen de grondslagen van de rechtsstaat en het gelijkheidsbeginsel kan raken. De andere groep ziet het adviseren en verdedigen van grote uitstoters als moreel onaanvaardbaar, soms zelfs als medeplichtigheid aan schendingen die de levensomstandigheden van mensen bedreigen. Initiatiefnemers stellen dat fossiele bedrijven al ruim toegang tot rechtsbijstand hebben en dat het stoppen met juridische ondersteuning een instrument is om hun invloed en schadelijke praktijken terug te dringen.

Juristen als Stibbe‑advocaat Doorenbos en eerder Soeharno hebben benadrukt dat individuele gewetenskeuzes gerespecteerd moeten worden, maar dat collega‑advocaten die wél fossiele belangen bijstaan geen onterechte stempel van onbetrouwbaarheid of misdadigheid horen te krijgen. De auteur wijst op het beginsel dat bij de beëdiging een advocaat belooft geen zaken te behandelen die hij in zijn geweten onrechtvaardig acht — een norm die ruimte laat voor persoonlijke keuzes maar ook oproept tot terughoudendheid in publieke veroordelingen van collega’s.

Daarnaast wordt gewezen op de gedragsregels van de balie: onafhankelijkheid, het belang van rechtzoekenden en een onderlinge verhouding van welwillendheid en vertrouwen. Het gebruik van sterke, beschuldigende taal in het publieke debat leidt volgens critici tot polarisatie en doet afbreuk aan dat professionele vertrouwen. Als tegenwicht aan de tendens om verantwoordelijkheid te externaliseren, wordt het idee om bij jezelf te beginnen geprezen — verwijzend naar het toneelstuk ‘De zaak Shell’ waarin personages elkaar de schuld geven van de klimaatcrisis.

Terzijde wordt een recent NRC‑item genoemd over een praktisch hulpmiddel voor mensen met dementie: een compact kompas dat altijd naar huis wijst — een positieve noot over inventiviteit en hulpverlening buiten het juridische domein.