Verbeurde dwangsommen retour overheid

In dit artikel:

Een vluchtelingengezin dat van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) €30.000 aan verbeurde dwangsommen ontving omdat de IND te laat besliste over een zaak, moest volgens het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) een deel van dat geld (€11.606,67) als eigen bijdrage betalen voor opvang. De Afdeling Rechtspraak van de Raad van State bevestigde dat dat mocht: ontvangen dwangsommen tellen volgens de Afdeling als “vermogen” in de zin van Reba 2008 en zijn daarmee inzetbaar voor kosten die het COA mag verhalen. Eerder had ook de Centrale Raad van Beroep in een vergelijkbare zaak geoordeeld dat verbeurde dwangsommen bij beoordeling van bijstandsrechten als vermogen gelden.

Beide bestuursrechters benadrukken dat dwangsommen primair een prikkel zijn aan bestuursorganen om sneller te beslissen en niet bedoeld zijn als schadeloosstelling; eventuele schadevergoeding kan apart worden gevorderd. De Afdeling merkte daarbij op dat het betrokken gezin enigszins beschermd was omdat het COA met vrijstellingen en een zogenoemde interingnorm werkt, waardoor niet het hele dwangsombedrag automatisch verloren ging voor het gezin.

De auteur van het artikel stelt kritische vragen bij deze uitspraken. Wordt er te veel naar de civielrechtelijke betekenis van een bankrekening gekeken en te weinig naar de bestuursrechtelijke achtergrond van het geld — namelijk dat het er staat door een door de overheid gemaakte fout? Volgens het betoog zijn beginselen van behoorlijk bestuur (evenredigheid, het vertrouwensbeginsel, fair play) relevant: het lijkt problematisch dat de financiële prikkel die dwangsommen moeten vormen in de praktijk deels teniet wordt gedaan doordat de gedupeerde door een andere overheidsinstantie moet betalen. De Afdeling’s formulering dat een fout van de IND niet meebrengt dat het verkregen vermogen onvatbaar zou zijn voor door het COA te verhalen kosten, overtuigt de auteur niet volledig.

Het artikel pleit er dan ook voor dat advocaten en rechtshulpverleners aandacht blijven vragen voor bestuursrechtelijke beginselen wanneer verbeurde dwangsommen in beslag worden genomen ten behoeve van andere overheidsdiensten. Publicatie: NJB 2026/404, afl. 8.