The continuity girl (bis) en de nachtkaars

In dit artikel:

De zaak-Kuijt tegen Nederland draaide om de zogenoemde reservistenpraktijk van de Hoge Raad. Raadsheren die niet officieel deel uitmaken van een zetel, kunnen daarbij meepraten over algemene juridische kwesties om de rechtspraak consistent en eenvormig te houden. Volgens verdachte Kuijt is die betrokkenheid niet bij wet geregeld en strijdig met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat recht geeft op een eerlijk proces door een gerecht dat “bij de wet is ingesteld”. Daarom wraakte Kuijt de strafkamer van de Hoge Raad.

De wrakingskamer oordeelde dat reservisten wel kunnen worden gewraakt, maar dat hun bijdrage aan de rechtseenheid op zichzelf geen objectief gerechtvaardigde vrees voor vooringenomenheid oplevert. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) onderschreef dat oordeel. Voor de bredere vraag of de reservistenpraktijk zonder wettelijke basis in strijd is met artikel 6, verwees de wrakingskamer Kuijt naar de strafkamer die de hoofdzaak behandelde. Het cassatieberoep daartegen werd in 2019 verworpen, maar Kuijt had het argument over het ontbreken van een wettelijke basis niet bij die kamer aangevoerd.

Na zeven jaar behandeling, waaronder een openbare zitting voor de Grote Kamer, verklaarde het EHRM de klacht uiteindelijk niet-ontvankelijk. Nationale rechtsmiddelen waren volgens het Hof niet volledig benut: de nationale rechter had eerst de gelegenheid moeten krijgen om zich over deze kwestie uit te spreken. Het Hof gaf daarmee geen inhoudelijk oordeel over de vraag of reservisten wettelijk zijn toegestaan.

De auteur vindt dat teleurstellend, omdat hoogste rechtscolleges juist mechanismen nodig hebben om tegenstrijdige uitspraken te voorkomen. Tegelijkertijd blijft de wettelijke basis van de Nederlandse praktijk onduidelijk. De advocaat van Kuijt probeert die kwestie inmiddels in andere strafzaken opnieuw aan de orde te stellen en vraagt de Hoge Raad om prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de EU en een advies van het EHRM.