Ruslands hybride oorlog

In dit artikel:

Een tekort aan verse groenten bij Albert Heijn viel samen met lege vriesvakken in een Franse supermarkt. In dezelfde week werden twee Europese supermarktketens getroffen door cyberaanvallen. De auteur ziet daarin een alledaags voorbeeld van de hybride oorlog die Rusland volgens hem voert, al was de betrokkenheid van Moskou bij deze specifieke aanvallen nog niet vastgesteld. Cyberaanvallen blijven meestal onopgemerkt, tenzij ze direct zichtbaar worden in het dagelijks leven.

Volgens de auteur bestaat die Russische strategie niet alleen uit hacks, maar ook uit desinformatie en politieke beïnvloeding. Hij verwijst naar Russische activiteiten rond verkiezingen, waaronder een pro-Russische campagne via TikTok in Roemenië. Ook zouden netwerken als Doppelgänger, met duizenden valse accounts, polarisatie over Israël aanwakkeren en deepfakes verspreiden die de Amerikaanse Democraten aanvallen. Kunstmatige intelligentie maakt zulke campagnes sneller en overtuigender. Het doel is volgens de auteur niet alleen mensen van een bepaald standpunt te overtuigen, maar vooral twijfel te zaaien over alle nieuwsbronnen. Uit onderzoek van Pew Research Center blijkt dat 93 procent van de ondervraagde Nederlanders denkt dat sociale media gebruikers manipuleren.

De auteur koppelt deze ontwikkeling aan de Amerikaanse steun aan Oekraïne. President Donald Trump zou Rusland sanctieverlichting hebben gegeven om dieselolie te kopen en tegelijk Oekraïne onder druk hebben gezet om aanvallen op Russische olieraffinaderijen te stoppen. Een door Trump aangekondigd energie-staakt-het-vuren werd volgens het stuk niet door Rusland nageleefd: Russische aanvallen op energievoorzieningen in Kyiv zouden 600.000 mensen zonder stroom hebben gezet. Toen Oekraïne toch terugsloeg, zou de Amerikaanse inlichtingensteun via Starshield zijn verminderd. Trump en Elon Musk suggereerden vervolgens dat Oekraïne een andere president moest kiezen.

Om buitenlandse inmenging en gerichte politieke beïnvloeding tegen te gaan, treedt op 10 oktober 2025 de Europese verordening over transparantie en gerichte politieke reclame in werking. Die regels beperken onder meer politieke advertenties die algoritmisch op specifieke groepen worden gericht en verbieden buitenlandse politieke reclame in de drie maanden voor een verkiezing. In Nederland houdt het Commissariaat voor de Media toezicht. De auteur betwijfelt echter of grote technologiebedrijven hun rol als poortwachter zullen waarmaken. Meta kondigde aan politieke en maatschappelijke advertenties in de EU mogelijk volledig te weren, omdat het de regels onuitvoerbaar vindt.

Een zaak in Brazilië illustreert volgens het artikel het risico van algoritmische partijdigheid. Daar oordeelde een rechter dat Meta berichten van Bolsonaro niet anders mocht behandelen dan die van president Lula, nadat Lula had geklaagd over een ongelijke verspreiding.

Met verkiezingen in Italië, Spanje en Frankrijk in het vooruitzicht verwacht de auteur een moeilijke periode voor Europese democratieën. Hij verwijst ten slotte naar een advies van Instituut Clingendael om voor acht dagen voedsel in huis te hebben, en zegt daarom zelf alvast extra broccoli te hebben ingevroren.