RSJ: kritiek op wetsvoorstel strafbaarstelling zelfbevrijding en elektronisch toezicht

In dit artikel:

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) raadt af om zelfbevrijding uit detentie en het onttrekken aan elektronisch toezicht als zelfstandige strafbare feiten in te voeren. De raad kreeg recent de opdracht een wetsvoorstel te beoordelen dat ontsnapping uit gevangenissen, tbs-klinieken en jeugdinrichtingen en het opzettelijk saboteren of niet opladen van enkelbanden strafbaar wil stellen (straffen tot vier jaar voor volwassenen, zes maanden voor jeugdigen). Ook was een aparte bepaling in het Wetboek van Strafrecht voorzien voor het doelbewust uitschakelen van elektronisch toezicht.

De RSJ erkent dat zulke gedragingen onrechtmatig zijn en gezagsvorming van de overheid kunnen ondermijnen, en daarmee in principe legitiem om te normeren. De maatstaf waar het om draait, is echter of strafrechtelijk optreden nodig, proportioneel en effectief is. Volgens de raad faalt het wetsontwerp op die begrenzende criteria: ontsnappingen komen zelden voor, er bestaan al tal van gevolgen en maatregelen (disciplinair optreden, zwaardere beveiliging, plaatsing in hogere regime-inrichtingen) en onderzoek uit andere landen wijst niet op een duidelijke afschrikking door extra strafbaarheid. Ook bij elektronisch toezicht zijn er al handhavingsopties (waarschuwing, intrekking vrijheden, terugplaatsing) en leidt additionele strafbaarheid tot stapeling van sancties en bewijsproblemen rond opzet (bijvoorbeeld bij lege accu’s).

De RSJ wijst verder op wetssystematische bezwaren en op onjuiste strafmodaliteiten voor jeugdigen. Haar advies bevat vier aanbevelingen: geen strafbaarstelling van zelfbevrijding (ook tijdens verlof) en van onttrekking aan elektronisch toezicht; als toch genormeerd wordt, plaats dan zelfbevrijding in het Wetboek van Strafrecht en pas jeugddetentie toe in plaats van gevangenisstraf.