Rechter moet beslissen over strafovername uit ander EU-land

In dit artikel:

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden concluderen dat de Nederlandse procedure voor het overnemen van in het buitenland opgelegde straffen ontoereikend is en in strijd kan zijn met fundamentele rechtsbescherming. Het onderzoek, in opdracht van het WODC, richt zich op de WETS-procedure (Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende en voorwaardelijke sancties) waarmee wordt beslist of een in een ander EU-land uitgesproken straf in Nederland mag worden uitgezeten. Nu neemt de minister van Justitie en Veiligheid die beslissing, waarbij een rechter slechts bij enkele kwesties bindend adviseert en weinig mogelijkheden bestaan voor hoor en wederhoor.

Een concreet knelpunt is de voorwaardelijke invrijheidsstelling (VI): lidstaten hanteren uiteenlopende regels en sinds 2021 hanteert Nederland een strengere VI-regeling. Daardoor kan iemand in Nederland aanzienlijk langer vastzitten dan in het land waar de straf werd uitgesproken. Hoewel de minister in theorie rekening kan houden met die verschillen, gebeurt dat zelden; veroordeelden zijn daardoor aangewezen op dure civiele procedures of gratieverzoeken, met een sterke stijging van zulke verzoeken tot gevolg.

Als oplossing pleiten de onderzoekers voor een volledig rechterlijke procedure zonder rol voor de minister. De veroordeelde moet schriftelijk of mondeling worden gehoord, recht hebben op advocaatbijstand en rechtsbescherming moet transparant zijn (openbare, gedeelde uitspraken). Eenvoudige zaken kunnen schriftelijk door één rechter worden afgedaan; ingewikkelde zaken moeten in meervoud worden behandeld. De rechter moet ook kunnen beoordelen of en wanneer VI eerder kan ingaan, en één gerechtelijke instantie zou de hele zaak moeten coördineren. Deze aanpassingen moeten de procedure verbeteren en beter in lijn brengen met het EU-Handvest en recente jurisprudentie.