Psychische mishandeling niet strafbaar

In dit artikel:

Advocaat‑generaal Van Kempen vraagt in een zaak bij de Hoge Raad of zuiver psychische mishandeling — zonder fysiek contact of lichamelijke gevolgen — onder artikel 300 Sr kan vallen. Zijn conclusie: onder het huidige strafrecht is dat niet mogelijk.

Casus: een moeder werd door het Openbaar Ministerie vervolgd voor meermalige mishandeling van haar zoon, met zowel fysieke als psychische gedragingen. Het hof verklaarde bewezen dat zij de jongen meerdere keren had geslagen en had gedreigd hem van een balkon te gooien. Gedragingen als hem onder een koude douche zetten, lange tijd op een krukje doen zitten zonder eten of drinken, alleen in de auto laten en vernederend toespreken, zag het hof niet als bewezen mishandeling omdat daarvoor volgens het hof geen pijn, letsel of benadeling van de gezondheid bij het slachtoffer was vastgesteld. Het OM kwam vervolgens in cassatie met de vraag of psychische mishandeling op zichzelf strafbaar kan zijn onder artikel 300 Sr en welke normen daarvoor zouden gelden.

Juridisch kader: artikel 300 Sr strafbaar stelt mishandeling, en vaste rechtspraak van de Hoge Raad legt daar doorgaans lichamelijk letsel, pijn of een hevige lichamelijke gewaarwording in het lichaam onder. Lid 4 noemt ook “benadeling van de gezondheid”, maar uit wetsgeschiedenis en jurisprudentie blijkt dat daarmee vooral de lichamelijke gezondheid wordt bedoeld.

Motivering en conclusie van de AG: ondanks dat psychische mishandeling qua ernst niet onderdoet voor sommige vormen van fysieke mishandeling, volgt uit wetsgeschiedenis, het op fysieke gevolgen gerichte systeem van artikel 300 en de actuele jurisprudentie dat psychische mishandeling zelfstandig niet onder die strafbepaling valt. Ook de kwalificatie als “benadeling van de gezondheid” ziet de AG, binnen het huidige recht, als gericht op fysieke gezondheidschade. Bovendien weegt mee dat er een aangekondigd wetsvoorstel ligt om bepaalde vormen van psychisch geweld afzonderlijk strafbaar te stellen; een rechterlijke uitbreiding van artikel 300 zou daarom de grenzen van interpretatie overschrijden. De AG adviseert de Hoge Raad artikel 300 en de formulering “benadeling van de gezondheid” niet zó uit te leggen dat psychische mishandeling daaronder komt te vallen.

Gevolg: voorlopig blijven zuiver psychische vormen van misbruik in Nederland buiten het bereik van artikel 300 Sr, tenzij de wetgever nieuw strafrechtelijk beleid invoert of de Hoge Raad van oordeel verandert.