Participatie onder de Omgevingswet: welke handvatten hebben we inmiddels?
In dit artikel:
Onder de Omgevingswet moeten aanvragers bij elke aanvraag om een omgevingsvergunning voortaan expliciet aangeven of zij participatie hebben georganiseerd en, indien van toepassing, op welke manier. De betreffende bijdrage bekijkt recente jurisprudentie over verplichte en vrijwillige participatie en zet daaruit praktische lessen voor zowel initiatiefnemers als decentrale overheden op een rij.
Belangrijkste punten:
- Wie: initiatiefnemers (projectontwikkelaars, bedrijven, particulieren) en decentrale overheden (gemeenten, waterschappen).
- Wat: nieuwe verklaring over participatie bij vergunningsaanvragen; beoordeling van hoe die participatie heeft plaatsgevonden komt vaker aan de orde in procedures.
- Waar/wanneer: in het kader van de Omgevingswet (in werking per 2024), bij alle aanvragen om omgevingsvergunningen in Nederland.
- Waarom: de regel heeft tot doel besluitvorming beter te laten aansluiten bij omwonenden en betrokken partijen en om transparantie over participatieprocessen te bevorderen.
Lessen uit de rechtspraak (kernachtig):
- Documenteer tijdig en zorgvuldig welke betrokkenen zijn geraadpleegd, op welke wijze en welke resultaten dat opleverde. Ontbrekende of summiere verantwoording blijkt in rechtszaken vaak nadelig.
- Stem de vorm en reikwijdte van participatie af op de aard en impact van het plan; één vaste methode is niet voldoende.
- Begin participatie vroeg in het proces en maak duidelijk hoe reacties zijn meegenomen in ontwerpkeuzes; dat vermindert kans op procederen en vergroot bestuurlijke toetsbaarheid.
- Gemeenten moeten bij hun beoordeling oog hebben voor de kwaliteit van de participatieverantwoording, maar hoeven niet per se inhoudelijk alle inspraakresultaten te overnemen; het gaat om procedurele rechtvaardiging en afweging.
Aanbeveling: initiatiefnemers doen er verstandig aan participatie niet als formaliteit te zien maar als integraal onderdeel van planvorming; decentrale overheden moeten heldere normen en informatieverschaffing aanbieden om verwachtingen te sturen en rechtszaken te beperken.