Onderzoek: 'Rechter moet beslissen over strafovername van ander land'

In dit artikel:

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden (in opdracht van het WODC) vinden dat de Nederlandse WETS-erkenningsprocedure voor het overnemen van straffen uit andere EU-lidstaten moet worden herzien. Nu beslist de minister van Justitie en Veiligheid of iemand die in het buitenland is veroordeeld zijn straf in Nederland mag uitzitten; daarbij is alleen een beperkt, niet-bindend rechterlijk advies mogelijk en ontbreken effectieve mogelijkheden voor hoor en wederhoor. Daardoor kan de betrokken rechter ook geen prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie stellen, wat de toepassing van EU-recht belemmert.

De onderzoekers wijzen erop dat de gevolgen voor veroordeelden sterk kunnen uiteenlopen doordat lidstaten uiteenlopende regels hebben voor voorwaardelijke of vervroegde invrijheidsstelling (VI). Sinds Nederland in 2021 een strengere VI-regeling hanteert, komt het vaker voor dat overgenomen straffen in Nederland langer doorlopen dan oorspronkelijk in het uitleverende land. Hoewel de minister formeel rekening kan houden met VI-regelingen, gebeurt dat zelden, waardoor veroordeelden vaak kostbare civiele procedures of gratieverzoeken moeten starten — met een stijging van het aantal gratieaanvragen tot gevolg.

Als oplossing bevelen de onderzoekers aan om de rechter vanaf het begin de beslissende autoriteit te maken, zonder ministeriële tussenkomst. De procedure moet rechtheidgaranderen bevatten: schriftelijke of mondelinge verhoormogelijkheden, recht op rechtsbijstand, en openbaarmaking van de uitspraak. Eenvoudige zaken kunnen schriftelijk door één rechter worden behandeld; complexe zaken vragen een openbare zitting met meerdere rechters. De rechter moet ook kunnen toetsen of VI eerder kan ingaan en veroordeelden de mogelijkheid bieden een gemotiveerd verzoek daartoe in te dienen. Verder pleiten ze voor één eenduidige rechterlijke instantie die de strafovernameprocedure afhandelt.