Nieuwe Rechterscode benadrukt rol in rechtsstaat

In dit artikel:

De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) heeft op 19 februari 2026 een vernieuwde Rechterscode gepubliceerd; de ledenraad keurde de nieuwe opzet in januari 2026 goed. De tekst is door een werkgroep van rechters opgesteld en is bedoeld om de professionele praktijk van het rechterschap van vandaag te weerspiegelen en te ondersteunen.

De code is geen wet of tuchtnorm, maar een professionele leidraad die rechters houvast biedt en het gesprek binnen de rechterlijke macht stimuleert. Tegelijkertijd maakt zij voor het publiek duidelijk welk gedrag van rechters verwacht mag worden. Centraal staan vijf waarden: onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit, deskundigheid en professionaliteit. Deze worden concreet uitgewerkt: oordelen op basis van het recht zonder externe beïnvloeding; niet alleen feitelijke neutraliteit maar ook het vermijden van de schijn van partijdigheid; betrouwbaarheid, onomkoopbaarheid en zorgvuldige omgang met partijen en vertrouwelijke informatie; voortdurende professionele ontwikkeling en reflectie; en zorg voor de kwaliteit, motivering, snelheid en communicatie van uitspraken.

De code adresseert ook de publieke positie van rechters: zij zijn burgers met grondrechten, maar moeten hun publieke optreden afwegen tegen hun rol als onafhankelijke leden van de derde macht. Rechters spreken doorgaans niet over individuele zaken, maar kunnen wel het rechtssysteem toelichten en bij publiek debat het belang van een onafhankelijke rechtspraak benadrukken.

Met de Rechterscode 2026 wil de NVvR professionele normen verankeren, transparantie vergroten en het vertrouwen in de rechtsstaat ondersteunen.