Nationale ombudsman: demonstratierecht staat toenemend onder druk

In dit artikel:

De Nationale ombudsman stelt in het rapport Sta voor protest! (2026) dat het recht om te demonstreren in Nederland sterk onder druk staat. Waar een vergelijkbare analyse uit 2018 al waarschuwde voor risicomijdend optreden van de overheid, is die neiging sindsdien versterkt: regering, parlement en uitvoerende instanties leggen steeds meer nadruk op het uitsluiten van risico’s en het beperken van overlast in plaats van op het beschermen en faciliteren van protest.

Praktisch vertaalt dit zich in vaker toegepaste standaardbeperkingen door gemeenten, striktere controle bij demonstraties, en zichtbaar politiek initiatief via moties en wetsvoorstellen. Burgers ervaren groeiende surveillance, lopen risico op confrontaties — met politie of tegenstanders — en kunnen soms met strafrechtelijke vervolging te maken krijgen. Als gevolg daarvan kiezen sommige mensen ervoor niet meer deel te nemen aan protesten, anderen verharden juist; beide ontwikkelingen verarmen het publieke debat.

Ook bestaat er volgens de ombudsman onvoldoende rechtsbescherming: klachten over politieoptreden nemen toe, het vertrouwen in onafhankelijke behandeling van klachten is laag en het is niet altijd helder hoe je gemeentelijke beperkingen juridisch kunt aanvechten. De ombudsman roept regering, parlement en uitvoerders op het demonstratierecht zowel in woorden als daden te herstellen en benadrukt dat er geen nieuwe wetgeving nodig is — bestaande regels bieden ruimte voor proportionele regulering. In Europees perspectief is het behoud van dit grondrecht essentieel voor de democratische rechtsstaat.