Moving targets
In dit artikel:
Het coalitieakkoord riep op tot het verdedigen van het internationaal recht én het tegelijkertijd leren “de taal van macht” te spreken, met beloften voor energiezekerheid en het afbouwen van financiële prikkels voor fossiele brandstoffen. Die politieke ambitie botst echter met de recent snelle escalatie in het Midden-Oosten. Kort nadat het akkoord was vastgesteld, leidde een verrassende aanval waarbij onder meer de Iraanse leiding werd getroffen tot grote onrust: massale mobilisatie in Iran, wederzijdse aanvallen (onder meer op Iraanse gasvelden) en claims van militaire successen ontstaken een keten van escalaties. De sluiting van de Straat van Hormuz en schade aan gasinfrastructuur in Qatar hebben al merkbare, mogelijk langdurige gevolgen voor de wereldeconomie.
Internationaal schuurt dit ook met het recht: de VS en Israël lijken bereid iets te riskeren wat Europees leiders ongemakkelijk maakt. De meeste Europese regeringen reageren voorzichtig; Nederland koos voor begripsvolle afstand en weigerde zich te laten meeslepen in de gevechten, maar zal wel later deelnemen aan niet-gevechtsoperaties zoals het ruimen van mijnen — een prijs voor het niet direct meedoen.
De oorlog dwingt Nederland en de EU concrete beleidskeuzes te heroverwegen. Waar het kabinet in het akkoord nog rekende op structurele maatregelen om afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af te bouwen, ligt nu heropening van een Noodfonds Energie en tijdelijke steun aan fossiele brandstoffen op tafel vanwege de prijsstijgingen. Dat botst met de ambitie van minister Jetten en toont hoe acute geopolitieke schokken lange-termijnplannen kunnen verdringen.
Breder signaleert de auteur een dilemma rond begrippen als “weerbaarheid” en “wendbaarheid”: ze klinken aantrekkelijk maar verbergen harde afwegingen en onvermijdelijke verliezers. Ook bestaat het risico dat men juridische barrières gaat verleggen om sneller te kunnen handelen, wat de democratische rechtsstaat kan aantasten. De WRR is daarom een onderzoek begonnen naar de rechtsstatelijke implicaties van maatregelen tegen militaire en hybride dreigingen. Conclusie: de huidige turbulentie vereist meteen handelen, maar tegelijk vraagt de samenleving om een langetermijninrichting die bestand is tegen geopolitieke schokken. Aan de slag.