Kritiek op 'deals' in grote strafzaken

In dit artikel:

VVD-Kamerlid Ulysse Ellian roept het Openbaar Ministerie op te stoppen met het maken van procesafspraken in grote drugszaken. Deze motie dient hij deze week in tijdens het begrotingsdebat van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Volgens Ellian leiden zulke ‘deals’ ertoe dat zware criminelen vaak een lagere straf krijgen dan passend; hij zegt dat de samenleving verlangt dat grote criminelen niet wegkomen.

Het OM verdedigt procesafspraken als instrument om omvangrijke en complexe zaken sneller en efficiënter af te handelen. Voormalig minister David Van Weel benadrukte dat rechters nog altijd ruimte hebben om, afhankelijk van de omstandigheden, zwaardere straffen op te leggen dan in een afspraak is vastgelegd. De Raad van State uitte echter in november kritiek op deze praktijk en wees op mogelijke knelpunten: verdachte geven in ruil voor een lagere eis vaak afstand van verder onderzoek of hoger beroep, wat kan botsen met het recht op een eerlijk proces, en de bewegingsvrijheid van rechters wordt deels ingeperkt.

Procesafspraken zijn een relatief nieuw instrument (sinds 2021 ruim 500 keer toegepast) en worden wettelijk verankerd in een aanvullingswet bij het nieuwe Wetboek van Strafvordering dat in 2029 in werking moet treden. Een recent voorbeeld is de zaak tegen Faissal Taghi in rechtbank Overijssel: op 26 januari kreeg hij zes jaar gevangenisstraf, waar zonder procesafspraak waarschijnlijk acht jaar tegen gestaan zou hebben.