Het verschoningsrecht geofferd aan opsporingsbelangen en pragmatisme

In dit artikel:

Het kabinetvoorstel voor de tweede aanvullingswet op het nieuwe Wetboek van Strafvordering (in internetconsultatie sinds 7 mei) schuift de taak om vertrouwelijke, verschoningsgerechtigde stukken te selecteren van de rechter-commissaris naar het openbaar ministerie en opsporingsdiensten. Die voorgestelde verschuiving volgt op lobby vanuit justitie: OM en opsporing stellen dat de huidige praktijk onwerkbaar is en tot te veel vertraging leidt, en dat rechters-commissarissen moeite hebben met de rol als centrale filterautoriteit.

Critici waarschuwen dat dit ingaat tegen de lijn van de Hoge Raad (12 maart 2024), die expliciet stelde dat de verantwoordelijkheid bij de rechter moet liggen en dat gerechtelijke kabinetten daartoe voldoende capaciteit en middelen nodig hebben. In plaats van in die capaciteit, IT en kennis te investeren, kiest het voorstel er volgens het artikel voor om selectie en bewaring van geheimhouderstukken te beleggen bij opsporingsambtenaren, met een bevoegdheid tot zogeheten “behoedzaam kennisnemen”.

Volgens de auteur ondermijnt die maatregel het fundament van het verschoningsrecht: vertrouwen in de vertrouwelijkheid van advocaat-cliëntcommunicatie. Als die communicatie op opsporingssystemen staat en door rechercheurs wordt gefilterd en bewaard, verdwijnt dat vertrouwen. De praktijkhistorie overtuigt: het eerder verborgen Box‑schandaal toonde hoe opsporingsambtenaren verschoningsmateriaal lazen, deelden en als sturingsinformatie gebruikten — voorbeelden die aantonen dat loslaten van gerechterlijke controle tot misbruik kan leiden.

De argumenten in de memorie van toelichting over technische en praktische knelpunten halen volgens de auteur de eindconclusie niet; die problemen zijn ook op te lossen binnen een goed uitgerust kabinet van de rechter-commissaris. Overdracht van filterverantwoordelijkheid aan opsporing zou het verschoningsrecht offeren aan pragmatische opsporingsbelangen en moet daarom van tafel.