Groep migranten zonder verblijfsrecht diverser dan gedacht

In dit artikel:

Een onderzoek van de Universiteit Utrecht en de Erasmus Universiteit Rotterdam, uitgevoerd in opdracht van het WODC, laat zien dat migranten zonder verblijfsrecht in Nederland een veel diversere groep vormen dan bestaande schattingen suggereren. Het gaat naar schatting om 16.955 tot 23.175 mensen. In politiegegevens zijn vooral jonge mannen uit onder meer Albanië, Algerije en Marokko zichtbaar, terwijl vrouwen, gezinnen, minderjarigen, ouderen, arbeidsmigranten en mensen die hun visum hebben overschreden waarschijnlijk worden onderschat.

Hoewel deze migranten bepaalde rechten hebben, zoals toegang tot medisch noodzakelijke zorg en onderwijs voor kinderen, kunnen zij die in de praktijk vaak moeilijk benutten. Angst voor uitzetting, gebrekkige informatie en terughoudendheid bij instanties belemmeren bijvoorbeeld het melden van uitbuiting, het terugvorderen van loon en het verkrijgen van zorg. Werken, een uitkering ontvangen en een verzekering afsluiten is doorgaans niet toegestaan.

Casestudies onder Surinaamse vrouwen en gezinnen met kinderen tonen de gevolgen. Sociale netwerken raken uitgeput, afhankelijkheid kan leiden tot mentale problemen en uitbuiting, en gezinnen wonen geregeld onder slechte omstandigheden. Kinderen gaan meestal wel naar school, maar kunnen vaak geen stage lopen omdat zij geen aansprakelijkheidsverzekering kunnen krijgen. Volgens de onderzoekers wordt hun belang te vaak ondergeschikt gemaakt aan de verblijfsstatus van hun ouders.

Het huidige beleid is vooral gericht op het bemoeilijken van verblijf en het bevorderen van terugkeer. Dat beleid speelt volgens het onderzoek echter maar beperkt mee in de terugkeerbeslissing, die ook afhangt van medewerking van herkomstlanden. Tegelijkertijd is er weinig aandacht voor de zorgplicht tegenover mensen die niet kunnen worden uitgezet. De onderzoekers pleiten daarom voor onderzoek naar regularisering, naar voorbeeld van onder meer Duitsland en Spanje, niet alleen op economische gronden maar ook op basis van sociale en culturele integratie en mogelijk postkoloniaal burgerschap.