Gelijkheid als opdracht: naar een toekomstbestendig non-discriminatierecht
In dit artikel:
De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme presenteert met de bundel Samen voor gelijkheid een toekomstvisie voor het Nederlandse non-discriminatierecht. De commissie stelt dat discriminatie in Nederland veelomvattend en ingebed is in instituties, beleid en cultuur; het huidige stelsel — gebaseerd op artikel 1 Grondwet en gelijkebehandelingswetten — grijpt vooral in bij zichtbare, individuele incidenten en mist slagkracht tegen structurele, institutionele en intersectionele vormen van ongelijkheid.
De publicatie bevat negen co-creatieve preadviezen van juristen, onderzoekers, praktijkdeskundigen en mensen met eigen ervaring met discriminatie. Drie hoofdpijlers voor vernieuwing komen naar voren: 1) een verbreding van de norm—expliciete erkenning van structurele en institutionele discriminatie, aandacht voor intersectionaliteit, consistente bescherming van meer gronden (zoals armoede en opleidingsniveau), en ruimte voor positieve acties en doeltreffende aanpassingen; 2) een verschuiving van louter reactieve handhaving naar een combinatie van individuele rechtsbescherming en proactieve plichten voor overheid en instellingen (bijv. een wettelijke Gelijkheidsplicht Publieke Sector, versterkt toezicht, zorgvuldig gereguleerde equality data, en verplichtingen rond algoritmische transparantie); en 3) brede participatie en co-creatie zodat getroffen groepen meebouwen aan oplossingen.
De commissie roept wetgever, rechter en praktijk op tot concrete stappen: een samenhangende ‘basisarchitectuur’ van non-discriminatierecht, wettelijke definities en kaders voor equality data en herstelgerichte genoegdoening, en een meer contextuele rechtspraak die historische machtsverhoudingen en gestapelde ongelijkheden meeneemt. De publicatie is bedoeld als startschot voor gezamenlijke modernisering, niet als eindpunt.