Een nieuwe wereld

In dit artikel:

De wereldorde waarin vrijhandel, economische afhankelijkheid en internationale samenwerking vanzelf tot welvaart zouden leiden, is volgens de auteur voorbij. Het recente WRR-rapport ‘Strategisch handelen’ constateert dat de wereldhandel is scheefgetrokken door China en de Verenigde Staten. Europa verliest daardoor terrein, onder meer in de auto-industrie, en wordt tegelijk afhankelijk van beide landen voor technologie, grondstoffen en defensie. Innovatie alleen volstaat niet. De WRR bepleit dat de EU zo nodig onorthodoxe middelen inzet, zoals staatssteun, importheffingen en een lagere eurokoers, om de Europese economie weerbaarder te maken.

Ook klimaatverandering maakt duidelijk dat Nederland pijnlijke keuzes moet maken. Extreem weer, droogte en lage rivierstanden veroorzaakten schade aan dijken, scheepvaart en landbouw. De auteur pleit voor meer waterbuffers, maar benadrukt dat ruimte schaars is en ook nodig is voor woningbouw, datacenters, landbouw en defensie. Overheidscompensatie voor de binnenvaart komt er vooralsnog niet; aanpassing aan extremer weer krijgt prioriteit.

De geopolitieke spanningen, vooral de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran en de strijd om de Straat van Hormuz, beïnvloeden de Nederlandse koopkracht en politieke afwegingen. Tegelijk staat de internationale rechtsorde onder druk door aanvallen op het Internationaal Strafhof. Europese rechters en de Raad voor de rechtspraak roepen de EU op daar daadwerkelijk tegen op te treden, bijvoorbeeld met de blokkeringsverordening. De auteur vreest echter dat economische en veiligheidsbelangen de EU terughoudend maken.

Nederland is volgens het artikel politiek onvoldoende voorbereid op deze nieuwe werkelijkheid. Polarisatie, verdeeldheid in het minderheidskabinet, verschillende meerderheden in beide Kamers en een oppositionele houding leiden tot verlamming bij grote dossiers. Daardoor staan woorden als weerbaarheid en veerkracht haaks op de feitelijke bestuurlijke onmacht. Ook de beperkte gasvoorraad, waarover het kabinet volgens de auteur te laconiek doet, illustreert dat Nederland risico’s onderschat. De nieuwe wereld vraagt om ingrijpende keuzes, maar juist daarvoor ontbreekt momenteel een stabiele politieke basis.