Complexe wetgeving werkt door in werkdruk van rechters

In dit artikel:

Onduidelijke en complexe wetgeving legt een steeds groter beroep op de rechter als rechtsvormer. Dat concludeert het ministerie van Justitie en Veiligheid in de Staat van de wetgeving 2026, die de ontwikkeling van Nederlandse wetgeving en de gevolgen daarvan voor de rechtspraak onderzoekt.

Als de wetgever geen heldere keuzes maakt of open normen gebruikt, moet de rechter zelf nader bepalen hoe het recht in concrete zaken moet worden toegepast. Dat verhoogt de werkdruk binnen de rechtspraak en kan leiden tot langere doorlooptijden. Ook uitvoeringsorganisaties krijgen met meer juridische procedures te maken. De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak noemt de toenemende complexiteit van wetgeving een belangrijke oorzaak van de werkdruk.

Rechterlijke uitspraken kunnen de complexiteit vervolgens verder vergroten. Het rapport verwijst onder meer naar box 3: nadat de Hoge Raad het forfaitaire stelsel in bepaalde gevallen buiten toepassing verklaarde, kostte het de wetgever jaren om een alternatief uit te werken. Ook de wisselwerking tussen nationaal, Europees en internationaal recht maakt de rechter steeds meer medevormgever van het recht.

Het ministerie roept de wetgever daarom op bij nieuwe regels beter rekening te houden met de gevolgen van open begrippen, verdragsrecht en rechterlijke uitspraken voor het hele wettelijke stelsel. De rechter mag volgens het rapport niet worden overvraagd.