Column - Bedrijfsschandalen, ook daar geen dubbele bestraffing!

In dit artikel:

Centraal staat de vraag of bedrijven in Europa twee keer kunnen worden opgespoord en gestraft voor hetzelfde bedrijfsdelict. Francien Rense bespreekt dat dit ne bis in idem-beginsel in grensoverschrijdende zaken niet zonder meer bescherming biedt: nationale verschillen maken toepassing ingewikkeld en worden door toezichthouders soms benut om opnieuw te sanctioneren.

Een knelpunt is de vraag wanneer iets “hetzelfde feit” is. Dat begrip kan strak juridisch worden uitgelegd (exact dezelfde wettelijk omschreven gedraging) of materieel worden benaderd door te kijken naar het gehele feitencomplex en de achterliggende omstandigheden. In crossborder‑zaken speelt daar nog bij dat niet altijd dezelfde juridische entiteit binnen een concern wordt vervolgd: het ene land legt een veroordeling bij een dochter neer, het andere bij de moeder. Bovendien verschillen systemen: sommige jurisdicties kunnen alleen natuurlijke personen vervolgen, andere kennen ook aansprakelijkheid van rechtspersonen. Die verschillen gebruiken autoriteiten om te betogen dat er geen sprake is van dubbele bestraffing.

Rense verwijst naar recente procedures rond onder meer Shell (een artikel 12‑Sv‑klacht in Nederland na uitgebreide Italiaanse onderzoeken) en Volkswagen (boete van de Nederlandse ACM na een zware Duitse sanctie). In beide zaken gaven rechters duidelijke richtlijnen: bij grensoverschrijdende vervolgingen moeten autoriteiten zorgvuldig toetsen of de nieuwe procedure feitelijk hetzelfde doel en feitencomplex betreft en of eerdere onderzoeken definitief en afdoende waren. Het Europees recht en jurisprudentie leggen daarbij een plicht tot onderling vertrouwen en respect voor elkaars beslissingen op, zodat nationale verschillen het ne bis in idem-beginsel niet mogen uithollen.

Praktische consequentie: opsporingsinstanties moeten beter coördineren en de feitelijke reikwijdte van eerdere procedures in kaart brengen; bedrijven krijgen zo meer mogelijkheden om dubbele vervolging tegen te werpen, maar de situatie blijft juridisch complex. Auteur: Francien Rense, partner bij Greenberg Traurig Amsterdam.