College: stop met boetes voor overlevingsactiviteiten dakloze mensen

In dit artikel:

Gemeenten die dak- en thuisloze mensen beboeten voor buitenslapen, wildplassen of bedelen, handelen volgens het College voor de Rechten van de Mens niet in overeenstemming met mensenrechten. Deze zogenoemde overlevingsactiviteiten zijn vaak noodgedwongen nodig in de openbare ruimte. Een verbod kan daardoor het recht op een waardig bestaan, een behoorlijke levensstandaard en bescherming tegen discriminatie aantasten. Ook wanneer nauwelijks wordt beboet, blijft de dreiging problematisch.

Het College verwijst naar internationale rechtspraak en oproepen aan Nederland om mensen die op straat leven niet te criminaliseren. Het adviseert gemeenten buitenslaapverboden te schrappen, bedelverboden af te schaffen of strikt te beperken en het wildplasverbod niet toe te passen wanneer geen gratis openbare toiletten beschikbaar zijn. Voor daadwerkelijke overlast bestaan al algemene regels.

Uit onderzoek van Klooster Onderzoek en Advies, gebaseerd op gesprekken met 62 betrokkenen in tien gemeenten, blijkt dat boetes niet leiden tot ander gedrag of het aanvaarden van hulp. Onbetaalde boetes veroorzaken CJIB-schulden en schaden het vertrouwen in hulpverlening. Het aantal boetes voor buitenslapen steeg landelijk tussen 2023 en 2025 met 13 procent; Rotterdam, Den Haag en Vlaardingen waren in 2025 samen verantwoordelijk voor meer dan de helft.

Het College en de onderzoekers pleiten voor contact in plaats van boetes, met voldoende veldwerkers, samenwerking tussen zorg en handhaving, ervaringsdeskundigheid en betere training van boa’s en politie. Verbodsbepalingen zouden uit de APV moeten verdwijnen, omdat bestuurlijke toezeggingen kunnen worden teruggedraaid. Gemeenten kunnen het probleem echter niet alleen oplossen: het tekort aan woningen blijft een belangrijke belemmering.