Coalitieakkoord 'Aan de slag': ingrijpende koerswijziging voor rechtsstaat en rechtspraktijk
In dit artikel:
Het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA (’Aan de slag’) bevat ingrijpende voorstellen die de rechtsstaat, strafrechtketen en de dagelijkse praktijk van juristen en notarissen in Nederland ingrijpend zullen veranderen. Kernlijn: versterking van onafhankelijke rechtspraak en tegelijk een nadruk op snelle, harde afdoening van veelvoorkomende criminaliteit, met meer verantwoordelijkheid voor professionals in de keten.
Rechtspraak: de Raad voor de rechtspraak moet politiek onafhankelijker worden (onafhankelijke benoemingen, eigen begroting) en artikel 120 van de Grondwet wordt aangepast zodat rechters expliciet wetten aan de Grondwet kunnen toetsen. Dit geeft de rechterlijke macht meer zeggenschap over wetgeving.
Openbare orde en demonstraties: de Wet Openbare Manifestaties wordt aangescherpt: burgemeesters krijgen grotere bevoegdheden om demonstraties te begrenzen of te verplaatsen en strafrechtelijke handhaving bij verstoringen wordt zwaarder. Dit verschuift het spanningsveld tussen demonstratierecht en openbare orde.
Strafrechtketen en opsporing: de politie krijgt uitgebreidere afdoeningsbevoegdheden (politie transactie, politiestrafbeschikking) om de caseload van het OM te verminderen; zware cyberdelicten krijgen hogere maxstraffen; gegevensdeling in de justitieketen wordt verruimd; er komen investeringen in celcapaciteit en strengere regimes. Forensische zorg wordt mede via een eigen bijdrage herzien.
Advocatuur en slachtoffers: er komen maatregelen ter bescherming van advocaten tegen druk van de georganiseerde misdaad en uitvoering van aanbevelingen na de moord op Peter R. de Vries. Voor slachtoffers wordt het civiele schadeverhaal herzien met normering, standaardbedragen, meer ruimte voor collectieve claims en een laagdrempelige procedure naast het strafproces.
Toegang en bedrijfspraktijk: griffierechten gaan omlaag, sociale rechtsbijstand krijgt extra financiering en er komen periodieke vereenvoudigingswetten. Voor notarissen en ondernemingsjuristen beloven aanpassingen in AVG‑toepassing, minder complexe regels voor bestuur en toezicht en een versterkt Bibob‑regime in Caribisch Nederland.
De voorstellen betekenen zowel meer instrumenten voor staat en opsporing als hogere verwachtingen van juridische professionals en kunnen de balans tussen rechtsbescherming en handhaving merkbaar verschuiven.