AP: wettelijke basis politie-inlichtingenteam TOOI schiet tekort

In dit artikel:

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) stelt dat het wettelijke kader rond het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de Nederlandse politie niet voldoet. In een recent onderzoek, uitgevoerd op verzoek van de Tweede Kamer, concludeert de toezichthouder dat het heimelijk verzamelen van persoonsgegevens door TOOI—bijvoorbeeld bij dreigende ordeverstoringen rond demonstraties of voetbalwedstrijden—nu geen duidelijke, specifieke wettelijke grondslag heeft en dat het gezag waaronder het team opereert onduidelijk is.

De AP waarschuwt dat politiewet artikel 3 onvoldoende basis biedt: dat artikel staat volgens de toezichthouder slechts een beperkte inbreuk op de privacy toe, terwijl TOOI door langdurige en gedetailleerde inwinning een veel breder beeld van iemands privéleven kan vormen. Bovendien worden soms bijzondere categorieën persoonsgegevens verwerkt (gezondheid, religie, politieke overtuiging) en worden gegevens van potentiële informanten al verzameld voordat hen is gevraagd mee te werken—wat de rechtmatigheid volgens de Wet politiegegevens ter discussie stelt.

Ook de bestuurlijke aansturing schiet tekort: in de praktijk is niet altijd helder bij welke burgemeester het team hoort en regionale adviesorganen bieden geen afdoende waarborging. Dit belemmert effectief toezicht en democratische controle door gemeenteraden.

De AP roept de Tweede Kamer op tot een breed politiek debat. Zonder breed draagvlak moeten handelingen die buiten het huidige rechtskader vallen worden gestaakt; bij welvaart is heldere wetgeving nodig, bij voorkeur nauwkeurig en evenredig geregeld—zoals bij het lopende wetsvoorstel voor online gegevensvergaring—om willekeur en aantasting van grondrechten, zoals demonstratievrijheid, te voorkomen.