AI en rechtspraak: een procesrechtelijk en rechtsfilosofisch perspectief

In dit artikel:

Het artikel onderzoekt welke rol kunstmatige intelligentie kan spelen in de civiele rechtspraak in Nederland, zowel vanuit procedureel oogpunt als vanuit rechtsfilosofische overwegingen. Het bespreekt wat AI partijen in een civiel proces kan opleveren — sneller dossierbeheer, geautomatiseerde juridische analyse, hulp bij het opstellen van stukken en grotere toegankelijkheid van juridische hulp — en welke risico’s daarmee samenhangen, zoals onnauwkeurigheid, vooringenomenheid van modellen, gebrek aan transparantie en problemen rond privacy en vertrouwelijkheid.

Vervolgens gaat de tekst in op het gebruik van AI door rechters, met speciale aandacht voor hoe dat zich verhoudt tot partijautonomie en het recht op hoor en wederhoor: AI-toepassingen mogen de mogelijkheid van partijen om hun zaak te presenteren en te reageren niet uithollen, en beslissingen moeten voor betrokkenen controleerbaar en te weerleggen blijven. De recente introductie van RechtspraakGPT wordt als casus genoemd: een nieuw hulpmiddel binnen de rechtspraak dat illustreert zowel potentie (efficiëntie, informatievoorziening) als urgente vragen over toetsing, verantwoording en menselijke eindbeslissing.

De auteur pleit uiteindelijk voor terughoudend, gereguleerd gebruik: AI kan procedures ondersteunen maar mag niet de normatieve kern van het rechterlijk oordeel overnemen. Noodzakelijk zijn transparantie over trainingsdata en werkwijzen, waarborgen voor hoor en wederhoor, auditmogelijkheden, menselijke controle en een open maatschappelijke en juridische discussie over grenzen en verantwoordelijkheden.