Aanwezigheid

In dit artikel:

De redactie van het Nederlands Juristenblad (NJB) vergadert bewust fysiek in Den Haag. Die praktijk vormt de aanleiding voor een beschouwing over de vraag of ook Eerste Kamerleden op afstand als aanwezig kunnen gelden. De Eerste Kamer vroeg de Afdeling advisering van de Raad van State om hierover voorlichting, met name voor vergaderingen buiten de vaste vergaderdag op dinsdag.

In haar advies van 28 september oordeelt de Afdeling dat een quorum vaststellen via digitaal intekenen niet verenigbaar is met de Grondwet. Volgens artikel 67 moet meer dan de helft van de zitting hebbende Kamerleden fysiek aanwezig zijn om te kunnen beraadslagen of besluiten. Voor de Eerste Kamer betekent dat minimaal 38 leden. Alleen in uitzonderlijke situaties, zoals de coronacrisis wanneer fysieke vergaderingen de democratische besluitvorming onmogelijk maken, kan onder voorwaarden van digitale deelname worden afgeweken. Een extra vergadering vanwege complexe of politiek gevoelige onderwerpen valt daar niet onder.

De auteur betoogt dat aanwezigheid meer betekent dan het behalen van een formeel quorum. Kamerleden vertrekken geregeld na de start of laten debatten als fractie schieten. Uit onderzoek over 2024-2025 blijkt dat de PVV, destijds met 37 zetels, 286 van de 786 plenaire en commissiedebatten oversloeg. Ook het snel verzamelen van een mediacitaat om het debat buiten de Kamer voort te zetten, doet volgens de auteur afbreuk aan echte parlementaire beraadslaging.

Daar komt een nieuwe vorm van afwezigheid bij: fysiek aanwezig zijn, maar inhoudelijk vooral door kunstmatige intelligentie gegenereerde teksten voordragen. Onderzoek van Investico en De Groene stelt dat 68 Kamerleden dit jaar grotendeels door AI gemaakte spreekteksten gebruikten, in bijna twee derde van de debatten. De reacties daarop liepen uiteen.

De kern van het betoog is dat democratische legitimiteit niet alleen afhangt van aanwezigheid op papier, maar ook van daadwerkelijke deelname, eigen inzicht en bereidheid tot uitwisseling. Wie de ontwikkeling van standpunten en argumenten aan AI uitbesteedt, dreigt volgens de auteur slechts een instrument te worden in plaats van een authentieke volksvertegenwoordiger.