Aanpassing wetgeving demonstratierecht niet nodig en niet effectief

In dit artikel:

Onderzoekers die in opdracht van de Tweede Kamer onderzoek deden naar het Nederlandse demonstratierecht concluderen in een rapport van 11 december 2025 dat verscherping van de regels niet nodig is. Op basis van analyse van (inter)nationale wetgeving, rechtspraak, literatuur en gesprekken met burgemeesters, politie, OM, advocaten en organisatoren blijkt dat de bestaande Wet openbare manifestaties en andere regelgeving voldoende ruimte bieden voor zowel het uitoefenen van het demonstratierecht als het beperken daarvan wanneer dat noodzakelijk is ter bescherming van andere rechten en belangen.

Belangrijkste bevindingen:
- De overgrote meerderheid van demonstraties verloopt vreedzaam; een Inspectie Justitie en Veiligheid-rapport uit mei 2025 meldt dat bij 97% van de demonstraties geen incidenten waren.
- De geïnterviewden vinden dat het publieke debat te sterk focust op incidenten, waardoor een vertekend beeld ontstaat dat demonstraties per definitie ontwrichtend of bedreigend zijn.
- Autoriteiten moeten terughoudend zijn met het aanscherpen van wetten en het opleggen van beperkingen; het uitgangspunt zou facilitering en bescherming van demonstraties moeten blijven.

Praktische knelpunten:
- Problemen liggen vooral in de uitvoeringspraktijk, niet in het wettelijke kader. Er is te weinig capaciteit bij uitvoerende instanties om complexe situaties te reguleren.
- Snelwegblokkades vormen een uitdaging: demonstranten die bewust de wet overtreden zetten handhavers voor lastige keuzes. Internationale mensenrechtenverdragen kunnen soms meer ruimte bieden voor strafrechtelijk optreden dan Nederlandse rechters momenteel doen, maar optreden moet altijd proportioneel zijn. De onderzoekers wijzen op het benutten van bestuurlijke instrumenten die nu weinig worden ingezet.
- Bij demonstraties rondom abortusklinieken bestaat behoefte aan meer rechtsduidelijkheid over grenzen aan protesten om de uitoefening van andere fundamentele rechten te beschermen. Ter inspiratie wordt gewezen op Duitse bufferwetgeving uit 2024; recente uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak (3 december 2025) kunnen ook soelaas bieden.

De onderzoekers waarschuwen dat striktere (wettelijke) beperkingen weinig effectief of zelfs contraproductief kunnen zijn, en noemen ontwikkelingen in Engeland en Frankrijk als voorbeeld van een negatief klimaat dat mensen kan ontmoedigen om vreedzaam te demonstreren of juist kan leiden tot verharding. Aanbevolen wordt vooral in te zetten op adequate handhavingscapaciteit, proportionele maatregelen en meer gebruik van bestuursrechtelijke instrumenten waar passend.